تکنولوژی آموزشی

مقدمه

بسیاری از دانش آموزان در رویارویی با مسائل زندگی فاقد مهارتها و توانایی های لازم هستند و آموزشهای سنتی و مرسوم در قالب یادگیریهای درون مدرسه ای نتوانستند آنها را در حل مسائل زندگی یاری کنند.

مهارتهای زندگی، مهارتهای شخصی و اجتماعی هستند که کودکان و نوجوانان باید آنها را یاد بگیرند تا بتوانند در مورد خود، انسانهای دیگر و کل اجتماع به طور موثر و شایسته عمل کنند.

دانش آموزان برای مقابله سازگارانه با استرسها، موقعیتهای مختلف و تعارضهای زندگی به مهارتهایی نیار دارند که آنان را در کسب این توانایی ها تجهیز کنند. این مهارتها بسیار زیربنایی اند و در فرایند تحول شکل می گیرند. عملکردهایی نظیر شناختها، عواطف و رفتارها که در قالب ساختارهایی مثل عزت نفس، خودکارآمدی، حل مساله و مهارتهای اجتماعی تجلی می یابند. (لواسانی، 83).

بنابراین کودکان ما در حال حاضر نیاز دارند یادبگیرند تا بدانند چه می گویند، چه می خواهند انجام دهند و در موقع لزوم از چه کسی کمک بگیرند یا چه راه کارهایی را برای حل مشکل خود به کار برند. آنها نیاز دارند اعتماد به نفس و عزت نفس خود را افزایش دهند و نگرشها و ارزشها

ورفتارهایی را که مسئولیت پذیری و مشارکت آنها را افزایش می دهد کشف کنند و در طول زندگی از آنها استفاده نمایند.

به نظر می رسد به علت پیچیدگیهای جامعه امروز، با دروس و فعالیتهای آموزشی ارائه شده در

دوره های آموزشی کنونی دانش آموزان به رشد آموزشی، فرهنگی و اجتماعی به طور کامل

نمی رسند. آمادگی لازم برای تمرین مسئولیتها و تجارب زندگی بزرگسالی را کسب نمی کنند و به سطح مناسبی از بهداشت روان نیز دست نمی یابند.

لذا آموزش این مهارتها می تواند موجب ارتقای رشد شخصی و اجتماعی و پیشگیری از مشکلات روانی، اجتماعی شود.

طبق این احساس نیاز، وزارت آموزش و پرورش خود را متعهد دانست تا دوره آموزشی را با نام دوره آموزش مهارتهای زندگی طراحی نماید. و نتایج این طراحی در نظام آموزش و پرورش به اجرا درآورد تا بتواند این خلا را که دانش آموزان در مقاطع مختلف تحصیلی از مهارتهای زندگی پایین برخوردار بودند پر نماید.

برای طراحی دوره مهارتهای زندگی توسط آموزش و پرورش گروهی از متخصصین مورد نیاز برای طراحی این دوره متشکل از روان شناس، تکنولوژیست آموزشی و متخصص موضوعی گرد

هم آمدند. گروه حاضر طی برگزاری جلسات متعدد با ارائه نطرات و پیشنهادات متعدد، تصمیمات لازم را در مورد بندهایی مختلف راهنمای برنامه درسی این دوره اتخاذ کردند.

از آنجا که طراحان با رویکرد سیستمی عمل میکردند در بعضی از جلسات، تغییرات لازم در تصمیمات گذشته اعمال شد. در پایان پس از بحث و بررسی فراوان موارد زیر به تصویب رسید.

هدف غایی دوره:

ایجاد وارتقاء توانایی های فردی و اجتماعی به منظور سازگاری با محیط و اداره مؤثر نیازها

 

 

 

تبیین رویکردها، جهت گیری های کلی و منطق حاکم بر دوره

تعیین نوع رویکرد به شفافیت بخشیدن فرایندهای مختلف دوره بسیار کمک می کند و می تواند در انتخاب مواد و منابع یادگیری و تجربیات یادگیری تاثیر بسزایی داشته باشند.در برنامه درسي از رويكردهاي متنوعي همچون رفتارگرايي ، شناخت گرايي و ساخت گرايي مي توان استفاده كرد . كاربرد هر كدام از اين رويكردها مستلزم نگاهي خاص به عناصر برنامه درسي است . نوع دیدگاهی که برای طراحی این دوره در نظر گرفته شده یک رویکرد تلفیقی است. یعنی ما هیچ کدام از رویکردها را حذف نمی کنیم. منظور گروه از تلفیق، این است که دیدگاهها را با هم ترکیب می کنیم و از ترکیب ویژگیهای آنها برای رسیدن به نتیجه بهتر بهره می بریم. مثلا در برخی موارد ما ویژگیهای رویکرد رفتارگرایانه را با جنبه هایی از رویکرد انسان گرایانه و همچنین در بعضی موارد برای رسیدن به هدف و با توجه به موضوع از رویکرد شناخت گرایی و ساختن گرایی در کنار هم استفاده می کنیم. پس به این ترتیب ما قصد داریم از نقاط قوت همه رویکردها و دیدگاهها در طراحی دوره استفاده کنیم و یک دید تلفیقی از رویکردها داشته باشیم.

محیط آموزشی این دوره با توجه به موضوع انعطاف پذیر است. متناسب با موضوع، محیط کلاس باز و با ساختار کم و در کلاس دیگر نسبتا با چارچوب و ساختار خواهد بود. در این صورت معلم آزادی عمل بیشتری خواهد داشت و لازم نیست که کل دوره را به صورت گام به گام ارائه نماید.

در جریان دوره دانش آموز نیز نقش فعالتری خواهد داشت. با توجه به دوره مهارتهای زندگی و تفاوت آن با سایر دروس، دانش آموز از حالت منفعل بودن خارج می شود زیرا اکثر موضوعات این دوره نیازمند تعامل، مشارکت و فعالیت دانش آموزان در جریان تدریس و یادگیری می باشند. و تنها به این صورت به طور موثر آموخته خواهند شد.

نقش معلم در تدریس این دوره به عنوان راهنما و تسهیل گر می باشد و حاکمیت او بر کلاس درس در درجه دوم اهمیت قرار دارد. طول مدت این دورهبه مدت 12 سال از مقطع کلاس اول ابتدایی آغاز وتا سال آخر آموزش متوسطه به طول خواهد انجامید و سه مقطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان را پوشش خواهد داد.

 

 

 

 

 

اهداف جزیی دوره:

در پایان دوره از دانش آموز انتظار میرود:

1.   با دیگران و جهان پیرامون خود ارتباطی مؤثر برقرار نماید. 

2. برتنشهای روانی وفشارهای گروهی غلبه نماید.

3.                       مدیریت مالی و زمانی را در زندگی خود اعمال کند.

4.                        شیوه های مصرف بهینه را در زندگی خود بکار گیرد.

5.                       نسبت به حقوق شهروندی خود آگاهی داشته و قوانین وهنجارهای اجتماعی را رعایت نماید. 

6.   بهداشت فردی، محیطی وایمنی در مقابل حوادث غیر مترقبه را رعایت نماید.

7. توانایی کاربرد فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی مورد نیاز را داشته باشد.

8. مهارتهای تفکر ( تفکر خلاق، تفکر انتقادی،حل مسأله و...) را در موقعیتهای زندگی به کار گیرد.

9. ضمن نیل به خود آگاهی ، زمینه رشد بیشتر خود را فراهم کند.

آشنایی با کامپیوتر	مشاهده گری،خلاقیت و نوآوری،حل مسئله	صرفه جویی،پس انداز،مدیریت مالی	کمکهای اولیه،مواجهه با حوادث،استفاده از وسایل ایمنی	شناخت هیجانات (خشم،شادی،ترس)	مفاهیم
کامپیوتر	فکر کن	چگونه یک دوچرخه بخرم	امداد و نجات	درون من	نام درس
5	4	3	2	1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تشخیص نیازها و اولویتها،برنامه ریزی،سازمان دهی زمانی،آینده نگری، مسئولیت پذیری، بهره وری،صرفه جویی،آگاهی از نیازهای اصلی و کاذب استفاده بهینه از کالاها	استفاده مناسب از وسایل ارتباطیسازگاری با پیشرفتهای تکنولوژیکی،  آشنایی با رایانه، آشنایی با اینترنت ،	اعتیاد،هپاتیت،ایدز	تغذیه دوران نوجوانی،بهداشت محیط زیست	استرس،آرامش روانی،خودکم بینی،تعارضات روانی،عزت نفس، توانایی نه گفتن،خود محوری،مقاومت در برابر فشارهای تبلیغاتی رسانه ها	کمکهای اولیه، مواجهه با حوادث غیر مترقبه	مفاهیم
مدیریت زمانی و مالی	فناوری اطلاعات و ارتباطات(1)	رفتارهای پرخطر	تغذیه و بهداشت(1)	بهداشت روان	ایمنی (1)	نام درس
6	5	4	3	2	1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تصمیم گیری،خلاقیت،نوآوری،تفکر انتقادی،حل مسئله،استدلال، تفکر منطقی،تحلیل و تفسیر توانایی نه گفتن،خود محوری،مقاومت در برابر فشارهای تبلیغاتی رسانه ها	شناخت استعداد ها و تواناییها و بهبود آنها،تقویت اراده،  هویت یابی(اجتماعی,خانوادگی، جنسی،ملی،مذهبی)،ادراک صحیح از واقعیت،شناخت نقاط ضعف و سعی در رفع و یا پذیرش آنها،ثبات شخصیت	مفاهیم
مهارتهای تفکر(1)	خودشناسی	نام درس
8	7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خود رهبری،خودشکوفایی،استقلال،هویت یابی،ثبات شخصیت	مشارکت برای بهبود کیفیت زندگی،پرداخت مالیات،تعهد نسبت به آرمانها و ارزشهای ملی و فرهنگی،آگاهی از آزادیها و اختیارات فردی و اجتماعی	کمکهای اولیه،مواجه شدن با حوادث،استفاده از وسایل ایمنی	پیشگیری از بیماریها،ورزش،تغذیه مناسب،تفریحات،مواجه شدن با حوادث، حفظ بهداشت محیط زیست،اعتیاد	استرس،آرامش روانی،شیوه های کنترل هیجانات،افسردگی،تعارضات روانی، مقابله با شکست،عزت نفس	ارتباط،انواع ارتباط(فردی،بین فردي،گروهی و...)،موانع ایجاد ارتباط،عوامل موثر در یک ارتباط خوب،روشهای تاثیرگذاری بر دیگران،توانایی ابراز عقیده	مفاهیم
خودآگاهی	جامعه،قوانین،هنجارها (1)	ایمنی(2)	تغذیه و بهداشت(2)	مدیریت هیجانات	ارتباطات	نام درس
6	5	4	3	2	1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آگاهی از محدودیت منابع،شیوه های استفاده بهینه از منابع،حفاظت از منابع طبیعی،توجه به الگوهای مصرف	آشنایی با فرایندهای شناختی و فراشناختی،تکنیکهای مطالعه	تفکر جانبی،استدلال،تحلیل و تفسیر،خلاقیت و نوآوری، تفکر منطقی، مسئله یابی و حل مسئله	استفاده بهینه از امکانات مالی و زمانی(صرفه جویی)،سرمایه گذاری (اوراق مشارکت،بورس،پس انداز و ...) سازگاری با پیشرفتهای تکنولوژیکی،توانمندی ارزشیابی منابع اطلاعاتی،توانایی بکارگیری و استفاده از اینترنت		مفاهیم
مصرف بهینه	مهارتهای مطالعه و یادگیری موثر	مهارتهای تفکر(2)	مدیریت مالی و زمانی(2)	فناوری ارتباطات و اطلاعات(2)	نام درس
11	10	9	8	7

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

رهنمودهایی درباره چگونگی ارائه محتوای درسهای دوره در

 

 

قالب کتاب یا دیگر رسانه ها

در دوره ابتدایی معلم به عنوان رسانه غالب در نظر گرفته شده است و یک سری بسته های آموزشی مربوط به هر موضوع درسی در اختیار معلم گذاشته می شود. رسانه های موجود در بسته آموزشی عبارتند از فیلم، راهنمای معلم، کتاب کار، پوستر، کتاب داستان و ... . که معلم آزادی عمل دارد برای اموزش دانش آموزان از رسانه های مختلف موجود در بسته آموزشی با توجه به شرایط استفاده نماید.

در دوره راهنمایی و متوسطه کتاب به عنوان رسانه غالب در نظر گرفته شده است ولی در این جا هم معلم آزادی عمل دارد تا از دیگر رسانه ها (فیلم، داستان، چندرسانه ای و ...) برای تفهیم بیشتر و ایجاد علاقه در دانش آموزان استفاده نماید.

رهنمودهایی درباره روشهای تدریس، تجارب یادگیری و فراهم آوری محیط های یادگیری مطلوب

طبق توافقات به عمل آمده این اختیار به معلمان داده شد که با توجه به اقتضای دروس از روشهای تدریس متفاوت استفاده نمایند. ولی با توجه به اهداف دوره و ماهیت دروس تاکید بیشتر بر روشهای تدریس تعاملی و الگوهای خانواده اجتماعی (ایفای نقش، بحث گروهی، کاوشگری و ...) می باشد و استفاده از این روشها به معلمان توصیه می شود. چون در این روشها، دانش اموزان فعالتر می شوند.

تجارب یادگیری که برای دانش آموزان مد نظر گرفته شده است عبارتند از : فعالیتهای عملی، خواندن کتاب، گوش کردن به سخنرانی، تماشای فیلم و ... .

 

 

 

ویژگی های معلم در این دوره

در انتخاب معلم برای دوره مهارتهای زندگی باید این گونه عمل کرد :

درمقطع ابتدایی از همان معلمان رسمی آموزش و پرورش استفاده شود. در مقاطع راهنمایی ودبیرستان از معلمانی استفاده شود که دارای صلاحیت های علمی و آموزشی درسهای مربوطه باشند. در گزینش معلمان برای این مقاطع اولویت با همان معلمین رسمی آموزش وپرورش می باشد ولی در صورت نیاز میتوان معلمین جدید استخدام کرد. باید برای این معلمین انتخابی یک دوره آموزش ضمن خدمت جهت آموزش روشهای تدریس برگزار شود.

زمان برگزاری کلاس

زمان کلاسهای دوره مهارتهای زندگی مابین ساعات کلاسی دروس اصلی آموزش وپرورش پخش می شود.

ملزومات ، تجهیزات و امکانات مورد نیاز

این دوره نیازمند تجهیزات و ملزومات خاص خود است از جمله ملزومات آن وجود یک معلم ماهر و کاردان است. تجهیزات وامکانات مورد نیاز این دوره باید با توجه به بسته آموزشی و و رسانه های موجود درآن تهیه شود. مثلاً برای دروسی مانند کامپیوتر و فناوری اطلاعات وارتباطات باید در مدرسه یک مرکز کامپیوتر وجود داشته باشد تا دانش آموزان بتوانند از کامپیوتر استفاده کنند. همچنین نظام آموزشی باید امکاناتی را برای معلم و دانش آموزان فراهم آورد تا بتوانند به گردش علمی بروند . فضای کلاس هم باید طوری طراحی شود که بتوان در آن از چارت و پوستر و... استفاده شود وتجهیزاتی برای ارائه چند رسانه ای ها و و مواد دیداری و شنیداری در کلاس یا مدرسه وجود داشته باشد.

 

نحوه اجرای آزمایشی دوره

برنامه درسی طراحی شده برای این دوره به صورت آزمایشی در 6 استان اجرا میشود. این استانها از مناطق  محروم ، نیمه محروم و برخوردار(از هر کدام 2 استان) انتخاب میگردند.

اجرای آزمایشی این دوره یک سال طول میکشد و برای هر سه مقطع(دبستان، راهنمایی و دبیرستان) اجرا میشود. پس از پایان این مدت از این دوره یک ارزشیابی نهایی صورت می گیرد و در صورت نیاز تجدید نظر لازم اعمال میگردد. در طول این یک سال ارزشیابی های تکوینی هم به عمل میآید.

ارزشیابی دانش آموزان

طی بحث های صورت گرفته درباره ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان توافق بر این شد تا به این درس نمره صفر تا بیست تعلق نگیرد و به جای آن از ارزشیابی توصیفی به صورت امتیازهای متوسط، خوب و عالی که بار تشویقی بیشتری دارند استفاده شود. و در جهت ضمانت اجرای این دوره، امتیازهای حاصل از این کلاسها که به صورت کارنامه به دانش آموزان داده می شوند استفاده های بهتری برای شخص داشته باشد مثل رفتن به اردو، گردش علمی و بازدیدها.

نحوه اشاعه برنامه درسی

برای معرفی دوره مهارتهای زندگی در هر استان و اشاعه آن در بین عواملی که در اجرا و توسعه آن دخیل هستند ( مدیران ستادی، مدیران ارشد و مدیران مدارس)، جلسات توجیهی از طریق فرستادن  دو طراح آموزشی برای معرفی دوره به هر استان صورت می گیرد . به علاوه همراه با جلسات کتابچه محتوی معرفی کل دوره در اختیار مدیران قرار می گیرد. استفاده از پوستر و بروشور به خصوص برای خانواده ها و دانش آموزان توصیه می گردد و همچنین استفاده از رسانه جمعی (رادیو و تلویزیون و غیره ) برای آماده کردن افراد و فرهنگ سازی ، بجا و مناسب است.

ارزشیابی دوره

ارزشیابی برنامه درسی به دو صورت درونی توسط خود طراحان و بیرونی توسط افراد خارج از سازمان که به نوعی صلاحیت ارزشیابی دوره را دارند انجام می شود، در نهایت نتایج ارزشیابی این دو گروه در اختیار کمیته ارزشیاب که متشکل از طراحان آموزشی ، متخصصین سنجش و اندازه گیری ، متخصصین موضوعی ، روانشناسان تربیتی و معلمین با تجربه می باشند، قرار می گیرد.   

گرد آوری اطلاعات از مخاطبین دوره ( دانش آموزان ،معلمان ، اولیاء و مدیران) صورت می گیرد. ارزشیابی برنامه در سه مقطع زمانی مختلف به شرح زیر صورت می گیرد :

 

* براي ارزشيابي سالانه در هر استان لازم است يك كميته ارزشياب در هر استاني تشكيل گردد.

 

* * در ضمن مي توان با انجام پژوهشهاي مرتبط با عملكرد فارغ التحصيلان،  ميزان دستيابي آنها را به هدف غايي مشخص نمود و اين كار مستلزم مطالعات پيگير است .